Początki obrazowania radiologicznego za pomocą tomografii i CBCT sięgają lat 90. XX wieku. W Polsce tak naprawdę obrazowanie za pomocą tego typy tomografii i funkcjonuje od kilku lat i jako stosunkowo nowa metoda diagnostyki nie jest jeszcze tak dobrze znana i wykorzystywana w praktykach stomatologicznych.
Najbardziej znana tomografii a stosowana w obrazowaniu radiologicznym jest konwencjonalna tomografii a CT, która wykorzystywana jest do badan w zasadzie całej powierzchni ciała. Czym zatem jest tomografii a CBCT? Otóż jest to znacznie szybsza oraz bezpieczniejsza od konwencjonalnej tomografii i metoda obrazowania, stworzona przede wszystkim dla stomatologii i skupiająca się wyłącznie na obrazowaniu twarzoczaszki. Nowoczesne rozwiązania technologiczne, a także zastosowanie promieniowania w postaci wiązki stożkowej znacznie skróciły czas wykonywanego badania (do ok. 15 sekund) oraz kilkudziesięciokrotnie zmniejszyły dawkę promieniowania w porównaniu z klasyczna tomografii a CT. Dzięki krótkiemu czasowi ekspozycji zminimalizowane zostało ryzyko poruszenia się pacjenta podczas badania, tym samym obraz, jaki otrzymujemy jest bardzo wysokiej jakości. Nieograniczone możliwości diagnostyczne, szeroka gama zastosowań, a także intuicyjne i funkcjonalne oprogramowanie sprawiają, ze coraz więcej lekarzy dentystów zaczyna korzystać z tej nowoczesnej metody obrazowania. Trójwymiarowe rekonstrukcje, analiza badan w kilku płaszczyznach, zaawansowane obróbki badan pod katem konkretnego wariantu zabiegu – to tylko nieliczne zalety badan CBCT, do których przejdziemy w dalszej części artykułu.

Pole obrazowania

Obecnie na rynku stomatologicznym znajdują sie dwa typy aparatów tomograficznych, jeżeli chodzi o możliwości doboru pól obrazowania. Jedne ze stałym formatem obrazowania, gdzie nie ma możliwości doboru zakresu wiązki promieniowania do danego przypadku. Natomiast drugi typ urządzeń to aparaty bardzo zaawansowane technologicznie, ze zmiennym polem obrazowania, gdzie obszar naświetlanej struktury wybieramy w zależności od danego przypadku. Warto zaznaczyć, ze możliwość wyboru jak najmniejszego formatu obrazowania dla danej sytuacji klinicznej oznacza zmniejszenie dawki promieniowania pochłoniętej przez pacjenta. Dlatego tez lekarze powinni mieć na uwadze, aby pracownia do której zostanie skierowany pacjent na badanie tomograficzne, była wyposażona w tomograf wielkoformatowy (fot. 1a-d)

System obrazowania radiologicznego

Nowoczesne oraz intuicyjne oprogramowanie pozwala na zobrazowanie pacjenta z najwyższą precyzją. System obrazujący wyniki badań jest zaawansowaną aplikacją pozwalającą na szczegółową analizę badań i profesjonalne planowanie leczenia. Wyjątkowa funkcjonalność oprogramowania pozwala na przeglądanie badanej struktury w 3 płaszczyznach oraz trójwymiarowej rekonstrukcji. Precyzyjnie przedstawione obrazy radiologiczne pozwalają na lepszą komunikację między lekarzem a pacjentem (fot. 2a-d, 3a).

Przykładowy wynik badania (10x10cm). Jest to pierwsze okno obrazowe, które ukazane zostanie zaraz po otworzeniu badania. To tutaj wstępnie analizujemy dany przypadek kliniczny za pomocą obrazów przekrojowych ukazanych w 3 płaszczyznach oraz wizualizacji trójwymiarowej: a) analiza badania w płaszczyźnie osiowej; b) trójwymiarowa rekonstrukcja badanej okolicy; c) analiza badania w płaszczyźnie czołowej; d) analiza badania w płaszczyźnie strzałkowej

Gdy już wstępnie przeanalizujemy wybrany przypadek za pomocą wyżej wymienionych aplikacji, system oferuje nam bardziej zaawansowany tryb wizualizacji badania. Okno „przekrojów pantomograficznych” jest podstawowym narzędziem przeznaczonym dla lekarzy stomatologów. Tryb ten umożliwia wykonywanie wszelkiego rodzaju pomiarów, zaznaczenie przebiegu kanału nerwu zębodołowego czy też projektowanie zabiegów implantologicznych (fot. 4a-d).

Fot. 3 i 3a. Sposób rozcinania badanej struktury przez określone płaszczyzny, przedstawiony na wizualizacji 3D (kolor żółty – płaszczyzna osiowa, fioletowy – czołowa, zielony – strzałkowa) Fot. 4. Specjalistyczna analiza badania za pomocą okna „przekroje pantomograficzne”. Podstawowa zaleta jest tu możliwość utworzenia własnej krzywej panoramicznej, której wyznaczenie ukarze nam dodatkowe obrazy radiologiczne o zaawansowanych możliwościach diagnostycznych oraz pomiarowych: a) obraz radiologiczny w którym tworzymy krzywa panoramiczna; b) obraz radiologiczny powstały w wyniku wyznaczenia krzywej panoramy; tutaj, oprócz otrzymania precyzyjnych informacji diagnostycznych, posiadamy możliwość dokładnego wyznaczenia przebiegu kanału nerwu zębodołowego; c) rekonstrukcja 3D ukazująca wizualnie obszar badanej okolicy; d) obraz radiologiczny, w którym dokonujemy wszelkiego rodzaju pomiarów Fot. 5. Funkcja nieprzezroczystości. Umożliwia pokazanie tkanek oraz struktur znajdujących się wewnątrz badanej okolicy. W tym przypadku aplikacja znakomicie przydatna do ukazania przebiegu wyznaczonego wcześniej kanału nerwu zębodołowego, dzięki czemu mamy możliwość podglądu wizualnego jak planowany implant układa się względem kanału

Wszystkie przedstawione dotąd formy odczytu oraz analizy badań są głównymi narzędziami potrzebnymi do prawidłowego rozpoznania danej sytuacji klinicznej. Jednak wychodząc naprzeciw coraz większym wymaganiom lekarzy oraz ich chęci do posiadania większej ilości informacji diagnostycznych i obrazowych, rozbudowany system oprogramowania oferuje wiele dodatkowych aplikacji. Korzystanie z nich pozwolona kompletna analizę oraz da możliwość indywidualnego, a zarazem profesjonalnego wprowadzenie pacjenta w każdy szczegół dotyczący jego przypadku (fot. 5, 6, 7, 7 a, 8).

Fot. 6. Funkcja umożliwiająca ciecia warstwowe każdej z badanych płaszczyzn w wybranych przez nas odstępach oraz formach obrazowania Fot. 7, 7a. Aplikacja, w której sterujemy gęstością tkanek badanej struktury. Oprogramowanie posiada dwa filtry: AVG (average – sredni) oraz MIP (maximum intensity projection – maksymalna intensywność projekcji). Do wyboru jest także grubość integracji (od 0,180 mm aż do 97,7 mm). Zmieniając filtr z AVG na MIP oraz zwiększając integracje z minimum (0,180 mm) do maksimum (97,7 mm), otrzymamy strukturę o określonej gęstości. Narzędzie szczególnie przydatne podczas rozmowy lekarza z pacjentem. Badana okolica obrazowana jest w sposób radiologiczny, a także anatomicznie niepoprawny, ukazujący wszelkiego rodzaju zwapnienia oraz zagęszczenia kości Fot. 8. Biblioteka implantów posiada szeroką bazę systemów implantologicznych. Jest szczególnie przydatna podczas planowania implantologicznego. Do danej sytuacji klinicznej mamy możliwość dopasować konkretny model implantu.

Bezpieczeństwo i komfort

Technologia tomografii i CBCT zapewnia pacjentowi optymalna kontrole nad doborem dla niego możliwie najbezpieczniejszej dawki promieniowania. Wszystkie parametry wykonywanego badania są automatycznie wyznaczone przez system oprogramowania, który dobiera parametry ekspozycji, czas promieniowania oraz kolimacje wiązki w zależności od wybranego rodzaju badania. Istnieje również możliwość wyboru budowy anatomicznej pacjenta za pomocą obrazowych ikon, co sprawia, ze w przypadku dzieci dawka promieniowania jest jeszcze niższa niż przy systemowych ustawieniach. Bardzo proste oraz precyzyjne pozycjonowanie, a także niebywale szybki czas ekspozycji ograniczają do minimum ryzyko powtórzenia badania, zapewniając komfort oraz bezpieczeństwo dla osoby badanej. Specjalna budowa aparatu daje możliwość wykonywania badan nawet u osób korzystających z wózków inwalidzkich.

Fot. 9. Dawka skuteczna poszczególnych badaniach CBCT

Bardzo często lekarze maja wiele wątpliwości przed wypisaniem skierowania na badanie tomograficzne w obawie przed narażeniem pacjenta wysoka dawka promieniowania. Wybierają wiec formy obrazowania rtg. (pantomogram, punktowe), które niestety w bardziej skomplikowanych przypadkach nie dają wystarczających informacji diagnostycznych. Tymczasem wysokość dawki, jaka otrzymuje pacjent podczas tomografii i CBC jest o wiele niższa od konwencjonalnej tomografii i. Natomiast jest porównywalna do tej występującej podczas wykonywania zwykłego zdjęcia panoramicznego (fot. 9, 10, 11). Do przedstawionego wykresu należałoby dodać, iż dawka skuteczna podczas konwencjonalnej tomografii i wynosi od 1,2 mSv do nawet 2,5 mSv. Nie sposób wiec nie zauważyć, iż dawka występująca podczas badania CBCT jest od kilkunastu do nawet kilkudziesięciu razy mniejsza w porównaniu z konwencjonalna tomografii a CT. Podczas zwykłego zdjęcia panoramicznego pacjent z kolei narażony jest na dawkę rzędu 0,02 mSv, czyli identyczna jak w przypadku wycinkowego badania tomograficznego CBCT Dlaczego wiec nie kierować pacjenta na tomografie wycinkowa, za pomocą której otrzymamy nieporównywalnie więcej informacji diagnostycznych niż w przypadku zdjęcia panoramicznego? Możliwość trójwymiarowej analizy badanej okolicy jest niezwykłym komfortem zarówno dla lekarzy, jak i dla pacjentów. Daje możliwość na bardzo precyzyjne zaplanowanie zabiegu, zmniejszając do absolutnego minimum możliwość niepowodzenia leczenia, nawet najbardziej skomplikowanych przypadków.
Dawka, jakiej poddawany jest pacjent podczas zdjęcia panoramiczneg

Dawka, jakiej poddawany jest pacjent
podczas tomografii CBCT wycinkowej

tech. radiolog Jakub Baran